ਅਨੰਨਿਆ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ
ਜਦੋਂ 2001 ਵਿੱਚ ਭੁਜ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ ਆਇਆ, ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਜੋਸ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇੱਕ 21 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਇਮਤਿਹਾਨਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
26 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 8.46 ਵਜੇ, ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਟੁੱਟ ਗਈ।
ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ: “ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗਲਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹਿੰਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਿੱਲ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੇ ਰਾਹ ਛੱਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। “ਇਹ ਸਾਡਾ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੈ,” ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। “ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਮਾਰਤ ਹੈ। ਘਰ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਹਾਂ।”
ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਫਰਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਝਟਕੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਨਾਲ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਬਾਹਰ ਬਿਤਾਈਆਂ। ਭੁਜ ਬਿਜਲੀ, ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖਰਾਬ ਸੜਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਬਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਵਿਘਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਅਤੇ ਉਜਾੜੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਚੋਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੰਡਵੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਲਗਭਗ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦੂਰ, ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਹਾਊਸ ‘ਤੇ ਰਹੇ।
ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਝਟਕੇ ਨੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਲੰਬੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋਸ਼ੀ ਇਸ ਵਾਰ ਵਲੰਟੀਅਰ ਵਜੋਂ ਭੁਜ ਪਰਤ ਆਏ। ਉਸਨੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ, ਮੁੜ ਵਸੇਬੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਟਾਊਨ ਪਲਾਨਿੰਗ ‘ਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਨ ਕਾਰਡ, ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਬੂਤ ਢਹਿ ਗਿਆ ਸੀ।
ਭੁਜ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਜੋਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਉਸ ਦੇ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। (ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਫੋਟੋ, AI ਨਾਲ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ)
ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਛੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਕ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਕਸਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਜੋਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ, ਉਸ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। “ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਗੁਆਇਆ ਹੈ,” ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾਰੀ ਹੈ
ਰਾਹਤ ਕੈਂਪਾਂ ਨੇ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਕੀਮਤ ਟੁੱਟੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ: ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨੇ ਗਏ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿੰਦਾ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅੰਦਰ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਇਮਾਰਤ ਢਹਿ ਗਈ। ਬੱਚਾ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਸਦਮੇ ਵਿੱਚ, ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। “ਇਹ ਉਦੋਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿੰਨੀ ਅਸਥਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,” ਜੋਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭੁਜ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਭੂਚਾਲ ਨੇ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। “ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ,” ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। “ਭੁਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ.”
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਲਗਾਵ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਹੋ,” ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਤਾ, ਦਿਆਲਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਕੱਠਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
2016 ਵਿੱਚ, ਜੋਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸੇਵਾ ਤਬਾਦਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੁਣੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਸਾਇੰਸ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਿਖਲਾਈ ‘ਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਾਰੀ ਹੈ
ਭੁਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਤਜਰਬਾ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। “ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਨ ਬਣਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,” ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋਸ਼ੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਕੇਵਲ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਚਾਲ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ – ਚੁੱਪ-ਚਾਪ, ਬਿਨਾਂ ਤਮਾਸ਼ੇ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭੁਜ ਅਤੇ ਕੱਛ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜੋਸ਼ੀ ਲਈ, ਭੂਚਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਪਲ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਸੀ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
(ਅਨਨਿਆ ਸ਼ੈੱਟੀ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨਾਲ ਇੰਟਰਨ ਹੈ)
